✅ در روایتی ارزشمند آمده است که: «برای حق تواضع کن تا عاقل‌ترین مردم باشی» (کافی، ج۱، ص۱۳).

✅ آیت‌الله طهرانی (ره) دو معنا برای این حدیث از بزرگان نقل می‌کند:
- معنای اول از فیض کاشانی (ره): ایشان معتقد است تواضع برای حق یعنی با مردم با تواضع برخورد کنی و مقصودت تنها خدا باشد.
- معنای دوم از ملاصدرا (ره): ایشان معنای روایت را ندیدنِ قوه و قدرت برای خود و دیگران، مگر به قدرت الهی می‌داند؛ در واقع همان مفهوم «لا حول ولا قوة الا بالله» را در معنای حدیث می‌آورد [نورالملکوت القرآن، ج۲، ص۴۴۶].

✅ به نظر می‌رسد بیان فیض کاشانی ناظر به «عمل» و بیان ملاصدرا ناظر به «اعتقاد و معرفت» است؛ لذا این دو نگاه قابل جمع هستند و لازم و ملزوم یکدیگرند. به این گونه که وقتی در مقام اعتقاد، همه قدرت‌ها را از خدا بدانیم، در مقام عمل هم متواضع خواهیم بود؛ چرا که نه برای خود و نه دیگری، قدرتی مستقل قائل نیستیم.

✅ در واقع ریشه‌ی کبر و تکبر زمانی است که انسان خود را برتر از دیگری بداند؛ اما وقتی به این اعتقاد برسیم که داشته‌ها و قدرت‌ها همگی در اصل متعلق به خداست، از جانب خود تکبری نخواهیم داشت. در این صورت، تواضعِ ما نه از سرِ ترس یا تملق، بلکه رنگِ اخلاص می‌گیرد. و چون این تواضع، نگاهی عمیق به هستی و رابطه‌ی موجودات با مبدأ کمال دارد، نشانه عقل است؛ لذا فرمود: چنین فردی عاقل‌ترین است.

✅ اما علاوه بر این دو معنا، معنای سومی هم می‌توان برای حدیث ارائه داد که جامع‌تر و پایه‌ای‌تر است: تواضع در اینجا به مفهوم «پذیرش و تسلیم در برابر حق» است. یعنی انسان، حق را به خاطر خودِ حق بپذیرد، نه به خاطر اغراض دیگر؛ همان‌گونه که مولوی می‌گوید:
«آن محبِ حق، زِ بَهرِ حق کجاست؟
کو زا اغراض و زِ عِلّت‌ها جداست؟»

✅ طبق این نگاه، انسان حق را وسیله‌ی چیز دیگری نمی‌داند، بلکه مقابل حق متواضع است؛ این همان مقام «سابقون» است. نتیجه اینکه در این معنا، نوعی تلازم میان عشق و عقل برقرار است؛ چرا که محبِ حق، در مقام عشق به حق، با عقل خود به حقیقت رسیده و در نتیجه، عقل و عشق در معرفت الهی، در کنار هم و مکمل یکدیگر هستند.